anasayfa kategoriler idesözlük müze rehberi köşe yazıları sunumlar amacımız bize ulaşın
› Kategoriler  



KATI' SANATI

Her hangi bir motif veya yazı örneğinin ince bir kağıt veya deriden oyulması ile meydana getirilen eserlere Katı’ adı verilir. Bu süsleme dalı, kitap sanatları içinde önemli bir yere sahiptir. Katı’, Osmanlıca sözlüğe göre, Kat; kesme ve kesilme den gelir (ka uzun okunur).

Sanat Ansiklopedisinde; Katı’; Bir kağıt veya deri üzerindeki yazıyı, motifi kesip çıkartarak içi oyulmuş parçayı veya çıkan parçayı diğer bir kağıt, deri veya cam üzerine yapıştırmak suretiyle yapılan işlerdir.
Şekil kesilip çıkartıldığında içleri boş kalan kağıt kısmına ‘dişi’, çıkan yazı ve şekile de ‘erkek’ denir ki, bu erkek ve dişi şekiller ayrı ayrı birer yüzeye yapıştırılarak iki ayrı levha meydana getirilebilir.

G
erek deri, gerekse kağıttan yapılan işlere ‘Mukatta’, bunu yapanlara ‘Katta’ denir. Eski hattatların kağıdı kesip oyarak meydana getirdikleri yazılar ‘Mukatta Yazı’ lardır.

Tarihi İran’a uzanan Katı’ sanatının, kağıt üzerindeki en eski örneklerine 11. ve 16. yy.larda Herat’ta yaşamış olan üstatların eserlerinde rastlanılmaktadır.

İslam kitap sanatlarında deri oyma sanatı ise, 14. yy.da başlamıştır. Bu dalın ilk ve en önemli temsilcisi 15. yy.da Herat’ta yaşamış olan Abdullah Kaatı’ dır. Mevlana Muhammed Bakır, Seng-i Ali Bedahşi dönemin seçkin üstadlarındandır. Bu sanatkarlara ait eserler Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi ’nde saklanmaktadır. 

Kağıt oyma sanatının Osmanlılara gelişi 16. yy. başlarındadır. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman devrinde Katı’, önemli bir sanat dalı olarak pek çok değerli el yazmasının Tezhip’ten sonraki en önemli süsü olmuştur. Bu yazma eserlerde oyma olarak tezyini motiflere ve çiçeklere kadar hemen her şekil denenmiştir.

Efşancı Mehmet, Ali Çelebi, Abdülkerim Çelebi, Mehmed bin Gazanfer ve Mevlana Kasım Arnavud bu dönemin en önemli Katı’ ustalarıdır.

1540 tarihli Hattat Ali Çelebi tarafından yazıları Katı’ olarak hazırlanmış ‘Kırk Hadis‘, 1650 tarihli ‘Şah Mahmut Nişapuri Albümü’, 1540 yılında  Mehmet bin Gazanfer tarafından oyma ‘ta’lik hattı’ ile hazırlanmış ‘Guy ve Çevgan’ adlı kitap dönemin en önemli eserleridir. 

Katı’ sanatı, 17. ve 18. yy.larda bu dönemlerin sanat anlayışına uygun eserlerle ilerlemeye devam etmiştir. 17. yy.da en büyük sanatkarlar Bursa’lı Mevlevi Fahri Dede başta olmak üzere, Nakşi, Halazade Mehmed, Mahmut el Gaznevi, Derviş Hasan Eyyubi’dir.

Dönemin eserleri arasında Bursalı Fahri’nin elinden çıkmış oyma Kıt’alar ve manzaralar, oyma buketler ve çeşitli nakışlarla bezeli Gazneli Mahmut Albümü ile oyma çiçek süslemeli bir minyatür albümüdür (Mundy Albümü). (1)

Bu dönemde memleketimize gelen batılı seyyahların beraberinde götürdükleri bazı eserler yoluyla , Katı’ tekniği Osmanlılar kanalıyla Avrupa’ya taşınmış, bir süre sonra ‘silhouette’ (gölge) adını verdikleri kendi tarzlarındaki oymaları yapmaya başlamışlardır.

Türk kitap sanatının bu ihtişamlı dönemleri 18. yy. ikinci yarısından itibaren gerilemeye başlamış 19. yy.da bu sahada hiçbir ciddi eserin ortaya konulamaması bu sanat dalının sonunu hazırlamıştır.

Katı’, Sanatkarlar ve Eserler hakkında detaylı bilgi için bkz.




    Kapat
 

(1) Katı’, Sanatkarları ve eserler hk.geniş bilgi için bkz.
Kaynak:Gülbün Mesara, Türk Sanatında İnce Kağıt Oymacılığı (Katı’), İş Bankası,Ank.1998
    Gülbün Mesara, Günümüzde Kağıt Oymacılığı, Kültür ve  Sanat Dergisi,S.9,1991
    (Qadı Ahmed) Calligraphers&Painters-A Treatise by QadıAhmed, Son of Mir Munshi, Washington 1959
    Ali, ‘Menakıb-ı Hünerveran’, Hattatların ve Kitap Sanatçılarının Destanları, (Hazırlayan:M.Cumhur)Ank.1982
    Cihan Özsayıner, Katı’ Hatlar, Türkiyemiz, S.76, 1995
    E.Juhasz, Paper-Cuts, Sephardi Jews in the Ottoman Empire, NewYork 1990
    Filiz Çağman, XV.yy. Kağıt Oymacılık (Katı’) Eserleri, Sanat Dünyamız,S.8, Eylül1976
    Filiz Çağman, L’art Du Papier Decoupe, Soliman Le Manifique, Paris,1990
    Halil Ethem, Elvah-ı Nakşiye Koleksiyonu, İstanbul 1970  
   J.M.Rogers,Empire of the Sultans:Ottoman Art from the Collection of Nasser D.Khalili, London 1995
   K.Çığ, Türk Kitap Kapları, İstanbul 1971
   Mehmet Önder, Türk Hat Sanatında Sikkeli Yazı Levhaları, Antika,S.36,1988
   Uğur Derman, Benzeri Olmayan bir Sanat Albümü,Gazneli Mahmud Mecmuası, Türkiyemiz, S.14, Ekim1974
   Süheyl Ünver, Edirneli İki İnce Oymacımız, Ankara 1965
   Süheyl Ünver, Türk İnce El Sanatları Tarihi Üzerine, Atatürk Konferansları,Ankara 1964
   Ş.Uzluk, Meslevilikte Resim, Resimde   Mesleviler, Ankara 1957
   Ş.Uzluk, Mevlana’nın Ressamları, Konya 1945

 
     
 
 
› İlgili kategoriye ait ürünler
İlgili kategoriye ait herhangi bir ürün bulunmamaktadır.

› Bunları biliyor musunuz?
Birsen Malkoç
Tüm hakları saklıdır. © 2017 idesanat.com
Önemli Bilgiler
1. İçeriğimizi başka bir sitede paylaşıyorsanız, lütfen kaynak belirtmeyi unutmayın, ilginize teşekkür ederiz.
2. Sitemizde bulunan bir içeriğin telif haklarına veya yasalara aykırı olduğunu düşünüyorsanız lütfen bize bildirin.