anasayfa kategoriler idesözlük müze rehberi köşe yazıları sunumlar amacımız bize ulaşın
› Kategoriler  



OYA İŞLERİ

Geleneksel kültürümüzün ve el sanatlarımızın en önemli örneklerinden biri oyalardır. Oya, yapma çiçekle örgü sanatının birleşmesinden doğmuştur. Süslenme ve ayrıca taşıdıkları mesajlarla bir iletişim aracı olarak da kullanılan ve tekniği ‘örgü’ olan bir dantel türüdür.

İğne, tığ, mekik, firkete gibi gereçlerle iplik, pul, boncuk, koza, bazen saç, at kılı da katarak, çeşitli düğümlerle örülerek yapılan ya da örüldükten sonra tutturulan, şerit biçiminde kenar süsü, bir tür düğüm tentenesi olarak tanımlanabilen oya işlerine, ‘oyacılık denmektedir.

Oya bir bezemedir. Süslemek anlamında kullanılan bu sözcük 11.yy. Türklerinde 'Ev bezendi', Memluk Türklerinde 'Oyu', Kırgız Türklerinde 'Oyuma' şeklinde söylenmiştir, başka dillerde karşılığı bulunmamaktadır.

1-Oyalar kullanılan araca göre   
1.1. İğne oyaları
1.2. Tığ oyaları
1.3. Mekik oyaları
1.4. Firkete oyaları
1.5. M il oyaları 

2-Kullanılan gerece göre 
2.1. Boncuk oyaları
2.2. Pul oyaları
2.3. Koza oyaları
2.4. İplik oyaları
2.5. Mum oyaları
2.6. Bez (kumaş) oyaları

3-Kullanılan tekniğe göre
3.1. Dokuma tekniğiyle yapılan oyalar
3.2. Mekik tekniğiyle yapılan oyalar
3.3. Tığ teknikleriyle yapılan oyalar
3.4. Firkete tekniğiyle yapılan oyalar
3.5. İğne teknikleriyle yapılan oyalar

4-Kullanılan yere göre
4.1. Yemani oyaları
4.2. Taç oyaları
4.3. Yatak takımı oyaları
4.4. Mendil oyaları
4.5. Kese oyaları
4.6. Mevlüd örtüsü oyaları

5-Kompozisyon şekillerine göre
5.1. Ana motif tekrarı
5.2. Ana-ara motif tekrarı
5.3. Aralıksız (sıra) tekrarı
5.4. Motiflerden oluşan dokular

6-Kullanılan bezeme türlerine göre
6.1. Geometrik bezeme
6.2. Bitkisel bezeme
6.3. Soyut sembolik bezeme
6.4. Figürlü bezeme
6.5. Nesneli bezeme

Oyalar Anadolu'nun hemen her yöresinde yapılmakta olup, kullanılan iplikler, motifler, renklerve kullanım alanları bakımından farklılık göstermektedir.
Anadolu'da geleneksel kültürün bir iletişim aracı görevini de üstlenerek, maniler, şiirler, halk öyküleri ile halk edebiyatında da yerini almıştır.

Osmanlıdan günümüze, oyalara verilen adlar, Türk halkının hayal gücü, yaratıcılığı ve espri anlayışını yansıtma açısından son derece ilginçtir. Çarkı felek, çakır dikeni, coşturan, kütüle, nardane, tavşan topuğu, halay, altmış akıl, yetmiş fikir, kolkola kızlar vb.

Osmanlıdan günümüze,  geleneksel Türk kültürünün en önemli, en ilginç örneklerinden olan oyalar, biçim, renk, konu, anlam bakımlarından mesaj vererek iletişim aracı olarak kullanılmaya devam etmektedir.


detaylı bilgi için bkz.

 

    Kapat
 

    Taciser Onuk, Osmanlı Süsleme Sanatı, (İşleme-Örgü-Oya), Osmanlı Kültür ve Sanat, Ankara 1999
    H.Örçün Barışta, ‘T.C Dönemi Halk Plastik Sanatları’ Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara 2005
    H.Ö. Barışta,XX yy Türk Oyalarında Seçilen Belli Başlı Konular, Gözlenen Estetik Değerler ve Plastik Özellikler, Ankara 1985
     K.Özbel,El Sanatları II,Oya ve Oya çeşitleri, Ank. 1948
     C.Ergenekon-F.Nur Başaran, Oyaların El Dokumalarında Değerlendirilmesi. DEÜ Geleneksel Türk El Sanatlarının Sanatsal, Tasarımsal ve Ekonomik Boyutu Sempozyum Bildirileri, İzmir 1999 
     H.Ö.Barışta, Çiçek Oyaları, P Sanat ve Kültür 1999 S13 
     G.Erbek, Erkek Oyaları,I.Ulusal El Sanatları Sempozyum Bildirileri,DEÜ GSF Yayınları,İzmir 1984
     E.Önge,Ege Erkek Oyaları,sanatsal Mozaik 1997 S 21

Yörelere göre oyalar hk geniş bilgi için bkz.

    T.Onuk,Adana ve İçel Boncuk Oyaları,I.Türk Halk Kültürü Araştırma Sonuçları Sempozyum         Bildirileri,Kültür Bakanlığı, 1996
    E.Erkaplan,Tarsus ve Çevre Köylerinden Boncuk Oya Örnekleri,Dünden Bugüne,Tarsus Semp. Bildirileri, Berdan Tarih ve Kültür Varlıklarını Koruma Vakfı Yayınları,1998
    F.Coşkun,Tavşanlı Oyaları,II.UlusalEl  Sanatları Semp.Bildirileri,DEÜ GSF yay.İzmir,1984
    T.Özbağı,Emirdağ ve Birkaç Çevre Köyünden Derlenen Bazı Oyalar,Emirdağ Köylere Hizmet Götürme Birliği Yay.No2,1995
    T.Özbağı,Elazığ İğne Oyalarından Bir Derleme, V.Uluslararası Türk Halk Kültürü Kogresi Maddi Kültür Seksiyonu Bildirileri,Kültür Bakanlığı,Ank.1997
    A.Meriç, Malatya İğne Oyaları,Kültür ve Sanat,T.İş Bankası yay.1992
    N.Ülger,Ayaş Tığ Oyalarından Örnekler,Ayaş ve ÇevresiKültür Sanat araştırmaları Sempozyum Bildirileri, Berdan Tarih Kültür Varlıklarını Koruma Vakfı Yayınları,1998

 
     
 
 
› İlgili kategoriye ait ürünler
İlgili kategoriye ait herhangi bir ürün bulunmamaktadır.

› Bunları biliyor musunuz?
Birsen Malkoç
Tüm hakları saklıdır. © 2017 idesanat.com
Önemli Bilgiler
1. İçeriğimizi başka bir sitede paylaşıyorsanız, lütfen kaynak belirtmeyi unutmayın, ilginize teşekkür ederiz.
2. Sitemizde bulunan bir içeriğin telif haklarına veya yasalara aykırı olduğunu düşünüyorsanız lütfen bize bildirin.